เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ร่วมกับมูลนิธิพัฒนาไท จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง ดัชนีความยากจนหลายมิติผู้สูงอายุไทย ณ ห้องวอเตอร์เกท บอลรูม 1 ชั้น 6 โรงแรมอมารี กรุงเทพฯ (ประตูน้ำ) เพื่อนำเสนอผลดัชนีความยากจนหลายมิติผู้สูงอายุไทย (Elderly MPI) และรับฟังความคิดเห็นต่อมิติ ตัวชี้วัด และ รวมถึงแนวทางการนำไปใช้ประโยชน์ โดยมีผู้แทนภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม ภาควิชาการ และวุฒิอาสาธนาคารสมอง เข้าร่วมประมาณ 80 คน
นางสาววรวรรณ พลิคามิน รองเลขาธิการ สศช. กล่าวเปิดการประชุม โดยชี้ว่าประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยในอัตราที่เร็วกว่าประเทศพัฒนาแล้วหลายเท่า แต่การมีอายุยืนยาวขึ้นไม่ได้หมายถึงการมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นเสมอไป ปัจจุบันเกือบ 1 ใน 3 ของคนจนในประเทศไทยเป็นผู้สูงอายุ และความยากจนของผู้สูงอายุไม่ได้จำกัดเพียงด้านรายได้ แต่ครอบคลุมถึงสุขภาพ สภาพแวดล้อม และการเข้าถึงสวัสดิการ ดัชนีความยากจนหลายมิติผู้สูงอายุจึงเปรียบเสมือน “ภาพเอกซเรย์” ที่ช่วยให้เห็นว่าผู้สูงอายุขัดสนในด้านใด และควรได้รับความช่วยเหลืออย่างไร เพื่อให้นโยบายตรงกับกลุ่มเป้าหมาย
นางสุพัณณดา เลาหชัย ผู้อำนวยการกองพัฒนาข้อมูลและตัวชี้วัดสังคม และนายสิรวิชญ์ สิงหพันธุ์ นักวิเคราะห์นโยบายและแผนปฏิบัติการ ได้นำเสนอผลการจัดทำดัชนีความยากจนหลายมิติผู้สูงอายุไทย ซึ่งประกอบด้วย 4 มิติ 8 ตัวชี้วัด ครอบคลุมด้านสุขภาพ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ การเข้าถึงโอกาสพื้นฐาน และสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการใช้ชีวิต ผลเบื้องต้นพบว่า ในปี 2567 มีผู้สูงอายุยากจนหลายมิติ 33.0% หรือประมาณ 4.6 ล้านคน ลดลงจาก 45.9% ในปี 2564 และยังมีกลุ่มเปราะบางอีก 4.7 ล้านคน ความขัดสนหลักอยู่ที่มิติความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสภาพแวดล้อม กลุ่มที่มีสัดส่วนคนจนหลายมิติสูง ได้แก่ ผู้สูงอายุชาย ผู้มีอายุ 80 ปีขึ้นไป ผู้มีภาวะพึ่งพิง ผู้สูงอายุในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และผู้สูงอายุในพื้นที่นอกเขตเทศบาล
ในช่วงหารือกลุ่มย่อยตาม 4 มิติ ผู้เข้าร่วมได้ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองและเติมเต็มข้อเสนอจากประสบการณ์จริง เพื่อให้ดัชนีสะท้อนคุณภาพชีวิตและความต้องการของผู้สูงอายุได้อย่างรอบด้านมากยิ่งขึ้น มิติสุขภาพ เสนอให้ขยายตัวชี้วัดให้ครอบคลุมสุขภาพจิต และประเมินคุณภาพการดูแลแทนการพิจารณาเพียงการผ่านการอบรมของผู้ดูแล รวมทั้งควรส่งเสริมให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดบริการผู้ดูแลและพัฒนาระบบสวัสดิการสำหรับผู้ดูแล มิติความมั่นคงทางเศรษฐกิจ เสนอเพิ่มมิติเทคโนโลยีดิจิทัล และชวนให้พิจารณาความสามารถในการชำระหนี้และแหล่งที่มาของรายได้ พร้อมเสนอให้ใช้ Elderly MPI เป็นเครื่องมือระบุกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการความช่วยเหลือ ตั้งแต่ระดับประเทศไปจนถึงระดับชุมชน มิติการเข้าถึงโอกาสพื้นฐาน เสนอให้ประเมินคุณภาพของสื่อควบคู่กับการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และขยายมุมมองสู่แนวคิดการสูงวัยอย่างมีศักดิ์ศรี (Dignified Ageing) ที่ผู้สูงอายุสามารถเดินทาง ใช้ชีวิตประจำวัน และเรียนรู้ทักษะใหม่ ๆ ได้ด้วยตนเองอย่างอิสระ และมิติสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการใช้ชีวิต ชี้ให้เห็นว่าสภาพแวดล้อมที่ดีไม่ได้จำกัดอยู่เพียงที่อยู่อาศัยและถนนหนทาง แต่ยังรวมถึงผู้คนรอบข้าง ตลอดจนความเข้าใจและการสนับสนุนจากครอบครัวและสังคม เพื่อให้ผู้สูงอายุกล้าออกมาใช้ชีวิตนอกบ้านและมีความสุขกับการใช้ชีวิตในสังคม
การประชุมในครั้งนี้นับเป็นกลไกสำคัญในการพัฒนาปรับปรุงดัชนีความยากจนหลายมิติผู้สูงอายุไทยให้สามารถสะท้อนสถานการณ์และปัญหาของผู้สูงอายุได้อย่างครอบคลุมและรอบด้านยิ่งขึ้น โดย สศช. จะนำข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากการประชุมไปประกอบการปรับปรุงดัชนีและจัดทำรายงานฉบับสมบูรณ์เพื่อเผยแพร่ต่อไป ในโอกาสนี้ รองเลขาธิการ สศช. ได้ฝากข้อคิดสำคัญว่า “ผู้สูงอายุในวันนี้คือผู้ที่สร้างประเทศให้พวกเรา และผู้สูงอายุในวันหน้า ก็คือพวกเราทุกคน” การดำเนินงานในวันนี้จึงมิใช่เพียงการดูแลและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนรุ่นก่อนเท่านั้น แต่ยังเป็นการเตรียมความพร้อมและวางรากฐานหลักประกันด้านคุณภาพชีวิตที่ดีสำหรับพวกเราทุกคนในอนาคต
ข่าว : กองพัฒนาข้อมูลและตัวชี้วัดสังคม (กขส.)ภาพ : เมฐติญา วงษ์ภักดี