เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม 2569 สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ได้จัดประชุมหารือกลุ่มย่อย เพื่อรับฟังข้อเสนอแนะจากผู้ทรงคุณวุฒิภาควิชาการต่อ (ร่าง) แนวทางการยกระดับทุนมนุษย์ ภายใต้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 (พ.ศ. 2571 – 2575) ณ ห้องประชุมเดช สนิทวงศ์ สศช. โดยมี นางสาววรวรรณ พลิคามิน รองเลขาธิการ สศช. เป็นประธานการประชุม และมีผู้ทรงคุณวุฒิภาควิชาการเข้าร่วมประมาณ 30 คน อาทิ ดร.สีลาภรณ์ บัวสาย อนุกรรมการด้านทรัพยากรมนุษย์และความเหลื่อมล้ำทางสังคม สภาพัฒน์ ศ.ดร.วิพรรณ ประจวบเหมาะ อาจารย์ประจำวิทยาลัยประชากรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดร.สมชัย จิตสุชน ผู้อำนวยการวิจัยด้านการพัฒนาอย่างทั่วถึง สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ดร.นพ. ไพโรจน์ เสาน่วม รองผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ดร.อาร์ม ตั้งนิรันดร์ รองคณบดีวิทยาลัยส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตเพื่อประชาชนแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นายคติ ลิ่มอภิชาติ ผู้เชี่ยวชาญและที่ปรึกษาด้านนโยบายการศึกษา ธนาคารโลก
นางสาววรวรรณฯ รองเลขาธิการ สศช. ได้นำเสนอภาพรวมของร่างกรอบแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 สาระสำคัญภายใต้เสาหลักการยกระดับทุนมนุษย์ พร้อมทั้งสถานการณ์และช่องว่างของแนวทางภายใต้เสาหลัก โดยชี้ว่าการพัฒนาทุนมนุษย์ไทยยังมีช่องว่างสำคัญทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ ในเชิงปริมาณ ประเทศไทยจะเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอดในปี 2576 ขณะที่อัตราการเจริญพันธุ์รวม (Total Fertility Rage: TFR) ต่ำกว่า 1 ซึ่งจะกระทบต่อกำลังแรงงานในอนาคต ในเชิงคุณภาพ คะแนน PISA ของเด็กไทยต่ำสุดในรอบ 20 ปี บัณฑิตทำงานไม่ตรงสายสูง การฝึกอบรมของแรงงานต่ำ ระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิต/แพลตฟอร์มการพัฒนาทักษะยังไม่เชื่อมโยง และค่าจ้างยังไม่สะท้อนสมรรถนะจริง ขณะที่ระบบสวัสดิการยังขาดประสิทธิภาพ บำนาญขาดความยืดหยุ่น และระบบสุขภาพยังไม่นำไปสู่ผลลัพธ์สุขภาพที่ดีของประชาชนได้อย่างเต็มที่
ผู้ทรงคุณวุฒิจากได้แสดงความคิดเห็นต่อเป้าหมาย ตัวชี้วัด และแนวทางการพัฒนาที่เกี่ยวข้องของแต่ละประเด็นใน (ร่าง) แนวทางการยกระดับทุนมนุษย์ ดังนี้
ภาพรวม การกำหนดแนวทางในเสาทุนมนุษย์ควรใช้กลุ่มเป้าหมาย (Target-based) เป็นตัวตั้ง เพื่อเอื้อให้เกิดการทำงานร่วมจากหลายหน่วย (Cross-functional) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ควรมีแนวทางเชื่อมโยงการจัดทำงบประมาณกับแผนพัฒนาฯ อย่างเป็นรูปธรรม ตลอดจนควรเพิ่มเติมการวิเคราะห์ผลกระทบของเทคโนโลยีต่อทุนมนุษย์ในประเด็นการพัฒนามิติต่าง ๆ ให้ชัดเจนยิ่งขึ้น
การส่งเสริมการมีจำนวนประชากรรองรับการพัฒนาประเทศ ควรพัฒนามาตรการส่งเสริมการมีบุตรให้สอดคล้องกับแรงจูงใจของคนกลุ่มต่าง ๆ โดยเฉพาะ Gen Z ควบคู่กับการลดการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร ควรพิจารณาแนวทางการดึงผู้สูงอายุเข้าสู่ตลาดแรงงานที่ไม่กระทบต่อโอกาสการจ้างงานของคนรุ่นใหม่ และมุ่งแก้ปัญหายาเสพติดในกลุ่มเยาวชน NEETs สำหรับกลุ่มแรงงานต่างชาติ ควรกำหนดอาชีพและทักษะที่ประเทศต้องการเชื่อมโยงกับการใช้ระบบคะแนนเพื่อคัดเลือกแรงงานเข้ามาทำงานในประเทศ พิจารณาแนวทางสำหรับเด็กต่างชาติที่เกิดและเติบโตในประเทศไทยให้สามารถพัฒนาเป็นกำลังคนของประเทศ โดยคำนึงถึงความมั่นคงและกฎหมาย
การปรับแนวคิดและรูปแบบการจัดการศึกษาและการเรียนรู้ ควรมุ่งยกระดับคุณภาพการศึกษา ผ่านการสร้างความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ (Accountability) ของผู้ให้บริการการศึกษาต่อผลสัมฤทธิ์ของผู้เรียน ปรับรูปแบบการจัดการเรียนรู้ในระดับอาชีวศึกษาและอุดมศึกษาให้เรียนรู้ควบคู่การปฏิบัติงานจริงตั้งแต่ต้นร่วมกับภาคธุรกิจกำหนดทักษะที่จำเป็น และประชาสัมพันธ์ระบบและฐานข้อมูลหลักสูตรของสถาบันคุณวุฒิวิชาชีพให้ประชาชนและผู้ประกอบการสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างเต็มที่
การปรับกลไกพัฒนาทักษะแรงงานและการจ้างงานที่มุ่งผลสัมฤทธิ์ ควรกำหนดแนวทางพัฒนาทักษะให้เหมาะสมกับแรงงานแต่ละกลุ่ม อาทิ แรงงานภาคอุตสาหกรรม แรงงานภาคเกษตร พร้อมเร่งยกระดับทักษะเพื่อรองรับ AI และ Automation และใช้เทคโนโลยีเพิ่มผลิตภาพ โดยให้เอกชนและสถาบันการศึกษามาร่วมกำหนดความต้องการทักษะจนถึงการฝึกอบรม อีกทั้ง ควรมีกลไกสนับสนุนการพัฒนาทักษะแรงงานต่างชาติ โดยเฉพาะแรงงานทักษะต่ำ เพื่อช่วยเติมเต็มช่องว่างกำลังแรงงานของประเทศ
การวางรากฐานระบบสวัสดิการและระบบการจัดการสุขภาพที่ยั่งยืน ควรเพิ่มกลไกดึงแรงงานนอกระบบเข้าสู่หลักประกันรายได้ยามชราภาพ เช่น ภาครัฐเพิ่มเงินสมทบประกันสังคม มาตรา 40 และปรับรูปแบบให้ตอบโจทย์แรงงานแพลตฟอร์ม ขณะที่ด้านสุขภาพ ควรมุ่งเน้นการส่งเสริมให้ประชาชนและผู้สูงอายุเป็น Active Citizen ได้นานขึ้น ผ่านการสร้างระบบนิเวศสุขภาพ (Health Ecosystem) ตั้งแต่การมีความรอบรู้ด้านสุขภาพในระดับบุคคล (Health Literacy) การพัฒนา Health Score เพื่อจูงใจให้ปรับพฤติกรรมด้วยสิทธิประโยชน์ที่ตอบโจทย์กลุ่มเป้าหมายต่าง ๆ (Target-based Incentives) ไปจนถึงการจัดการกับปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพ (Social Determinants of Health)
การประชุมหารือกลุ่มย่อยในครั้งนี้ นับเป็นกลไกสำคัญในการทบทวนและเติมเต็ม (ร่าง) แนวทางการยกระดับทุนมนุษย์ ภายใต้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 ในประเด็นต่าง ๆ ให้มีความครบถ้วนและสมบูรณ์ยิ่งขึ้น เพื่อขับเคลื่อนประเทศสู่เป้าหมายการพัฒนา “เศรษฐกิจขยายตัวสูงขึ้น อย่างทั่วถึง และยั่งยืน” ทั้งนี้ สศช. ยังคงเปิดรับข้อคิดเห็นเพิ่มเติมผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ 14thplan.nesdc.go.th เพื่อเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนร่วมเสนอแนวคิดและมีส่วนร่วมในการออกแบบอนาคตประเทศไทย
ข่าว : กองยุทธศาสตร์การพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และสังคม (กมส.)ภาพ : เมฐติญา วงษ์ภักดี
